Wat is de veranderparadox?
De veranderparadox is het patroon waarbij meer controle, meer overleg en meer druk niet tot meer beweging leiden, maar tot minder. Niet ondanks je inzet, maar dóór je inzet. Ik zie het in vrijwel elke organisatie waar ik kom, en bijna niemand heeft het door, om één simpele reden: alles wat je doet, voelt volkomen logisch.
Liever kijken?Katelijne legt het uit in1 minuut.
De veranderparadox in het kort, met de natuur als leermeester.
Hoe de paradox eruit ziet
Een herkenbaar tafereel.
Een verandering loopt vast: een reorganisatie die stroef gaat, een nieuwe werkwijze die niet landt, een team dat afwacht.
De leidinggevende doet wat elke verantwoordelijke leidinggevende doet: er bovenop zitten. Vaker checken hoe het ervoor staat. Extra overleggen inplannen. De uitleg nóg een keer geven, want misschien was het niet duidelijk. Deadlines aanscherpen. Zelf bijspringen waar het blijft liggen.
En dan gebeurt er iets vreemds. Het team wordt niet actiever, maar stiller. Het eigenaarschap groeit niet, maar krimpt. Het initiatief neemt af. Dus de leidinggevende concludeert: ik moet er nóg dichter bovenop. En trekt harder.
Dat is de veranderparadox in werking. Een systeem waarin de oplossing het probleem voedt.
Waarom trekken niet werkt
Het mechanisme is even simpel als ongemakkelijk: mensen die getrokken worden, hoeven zelf niet meer te lopen.
Zolang jij alle deadlines bewaakt, hoeft niemand anders ze te onthouden. Zolang jij bijspringt zodra het spannend wordt, leert niemand het spannende moment zelf te dragen. Zolang jij elke stap uitlegt en controleert, is meedenken overbodig geworden.
Jouw trekken ís het systeem geworden: iedereen leunt erop, inclusief jijzelf. En een systeem verander je niet door er harder aan te trekken. Daarmee bevestig je het alleen.
De pijnlijke kern: wat jij doet om het probleem op te lossen, houdt het probleem in stand. Met de allerbeste bedoelingen.
Wat de natuur bewijst
Waarom weet ik zo zeker dat dit zo werkt?
Omdat de natuur nergens anders werkt, en wij zijn natuur.
Niemand staat in het voorjaar aan de eerste grassprieten te trekken. Niemand geeft een appelboom een deadline of stuurt een reminder naar een zaadje. Gras groeit niet harder als je eraan trekt.
In onze eigen tuin staan twee dezelfde planten, op dezelfde dag geplant: de één is twee keer zo groot als de ander. Niet omdat iemand aan de grote heeft getrokken, maar omdat hij in de zon staat en de ander in de schaduw.
Alles wat groeit, groeit door omstandigheden: zon, water, voedingsbodem, de juiste plek, tijd. Druk komt in dat rijtje niet voor.
Dat is geen mooie metafoor, het is een veranderkundig principe.
Ontwikkeling verloopt nergens lineair en laat zich nergens afdwingen.
Elk levend systeem, en een team ís een levend systeem, reageert op zijn omstandigheden en niet op trekkracht van buitenaf.
Van strategie tot dagelijkse praktijk
Van trekken naar juiste omstandigheden
De uitweg uit de veranderparadox begint met een andere vraag. Niet: hoe krijg ik mijn mensen in beweging? Maar: aan welke omstandigheid heeft dit systeem gebrek?
Soms is dat helderheid: mensen die niet bewegen omdat ze werkelijk niet weten wat er van hen verwacht wordt.
Soms is het veiligheid: niemand steekt zijn nek uit in een team waar fouten worden afgestraft.
Soms is het ruimte: er valt niets te dragen voor een team waarvan de leidinggevende alles al draagt. En soms is het tijd, omdat elke verandering fases kent, ook een fase waarin er nog niets zichtbaar is, en die fase geen falen is maar onderdeel van het proces.
En dan is er nog één vraag, de moeilijkste: waar ben ik zélf de trekkracht geworden? Want de veranderparadox draait uiteindelijk niet om je team, maar om jou. Wat geeft het trekken jóu: overzicht, controle, het gevoel nodig te zijn?
Dit is waarom ik geloof dat de kwaliteit van hoe wij leidinggeven aan verandering begint bij de kwaliteit van de relatie die wij met onszelf hebben. Wie zijn eigen trekreflex niet kent, blijft hem herhalen.
Herken de paradox bij jezelf
Een paar eerlijke vragen om mee te beginnen:
Welke verandering probeer ik nu te versnellen, en wat doe ik daar concreet voor?
Wat gebeurt er met het eigenaarschap in mijn team sinds ik dat doe: groeit het, of krimpt het?
Wat zou er blijven liggen als ik twee weken volledig zou loslaten, en wat zegt dat?
Aan welke omstandigheid heeft dit team werkelijk gebrek?
En wat maakt het voor míj zo moeilijk om te stoppen met trekken?
Zodra je de veranderparadox eenmaal ziet, zie je hem overal.
In organisaties, in teams, en als je heel eerlijk bent, ook in jezelf.
Verder met de veranderparadox
Lees mee
Elke maand onderzoek ik de veranderparadox door de seizoenen heen, met de natuur als leermeester. In de nieuwsbrief raak ik onderwerpen als talentbehoud, onderstroom en stel je reflectievragen waarmee je direct kunt werken.
Verandering die werkt – én blijft werken
Over de auteur
Katelijne van Tienhoven is spreker, trainer en executive coach, oprichter van U R ALIVE. en ontwikkelaar van het RHYTHM Verandermodel.
Zij helpt leiders en organisaties bewegen in het ritme van verandering, in plaats van ertegen te vechten.
© U R ALIVE. - Algemene Voorwaarden - Privacyverklaring
Zadelmakerstraat 12 | 4813 KP Breda | [email protected]
KvK: 78235022
BTW: NL003306238B39